Có một “Bệnh viện rắn” ở miền Tây

 


          Dùng nọc rắn chữa rắn cắn
          Trại rắn Đồng Tâm rộng hàng chục héc-ta, khắp nơi nhìn đâu cũng thấy… rắn khiến chúng tôi không khỏi rùng mình. Tuy nhiên, qua xem một “show diễn” trăn, rắn của cán bộ nơi đây, tìm hiểu về loài bò sát này và tận mắt chứng kiến cán bộ lấy nọc rắn, cảm giác sợ con vật không chân này không còn nữa. Du khách tham quan trại rắn còn hào hứng quấn trăn, cầm rắn… để check-in mà không lo bị cắn.
          Cầm trên tay con rắn hổ mang vừa lấy nọc xong, Thiếu tá Nguyễn Hữu Viên, Đội trưởng Đội nuôi trồng dược liệu, với hơn 20 năm “làm việc” với rắn cho biết, nhờ hiểu đặc tính của từng loài rắn, áp dụng những kỹ thuật và kinh nghiệm từ anh em trong đơn vị nên biết cách chăm sóc rắn khoẻ, lấy nọc mà không bị tấn công. Đơn cử như rắn hổ, có loài phản xạ chậm, nhưng cũng có loài phản xạ rất nhanh, khi tiếp xúc rắn hổ phải có kỹ thuật nếu không hậu quả khó lường.
         
        Thiếu tá Nguyễn Hữu Viên, Đội trưởng Đội nuôi trồng dược liệu đang lấy nọc rắn.

        
        Thiếu tá Nguyễn Hữu Viên chăm sóc rắn độc tại trại rắn.
     
        “Ban ngày rắn rất chậm chạp nên chúng tôi có thể thuần để cho khách trải nghiệm chạm, cầm, nắm. Tuy nhiên, người dân tuyệt đối không tiếp xúc với rắn, trong trường hợp gặp rắn phải hết sức bình tĩnh và không nên phản xạ, khi đó rắn sẽ tự rời đi. Sự phản xạ của người có thể làm rắn giật mình, tự vệ và tấn công con người”, Thiếu tá Viên hướng dẫn.
         Tâm sự về công việc nuôi và chăm sóc rắn, Thiếu tá Viên chia sẻ, tuy là nhiệm vụ nhưng người chăm phải có đam mê, tâm huyết mới có thể làm được. Những con rắn mới được đưa về nuôi, chúng tôi phải đút, nhét từng miếng thức ăn. Khi rắn bị bệnh (thường bị nấm da), cán bộ thú y phải kết hợp chích, cho uống thuốc... công việc không hề đơn giản và đầy nguy hiểm.
        Những người lính “Bộ đội cụ Hồ” như chúng tôi không quản ngại gian khó, gian khổ, đã khoác lên mình chiếc áo lính với ước mơ, khát vọng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, viết tiếp những chiến công mới của bộ đội thời bình… Chính vì thế chúng tôi không từ chối bất cứ nhiệm vụ nào đơn vị phân công. Không những thế, chúng tôi luôn cố gắng hoàn thành tốt công việc được giao.
         Theo Thiếu tá Viên, cứ 3 tháng, các cán bộ nuôi rắn thực hiện lấy nọc độc 1 lần, nọc này dùng làm huyết thanh để điều trị rắn cắn, đồng thời thực hiện chế biến các loại dược liệu khác phục vụ cho sức khoẻ con người. Nọc rắn sau khi được lấy sẽ chuyển đến Xưởng chế biến dược liệu của Trại rắn Đồng Tâm để bảo quản, sau đó sẽ bào chế ra nọc thô.
         Hơn 30 năm gắn bó với Xưởng chế biến dược liệu, Trung tá chuyên nghiệp Trần Trung Hiếu cho biết, nọc thô dùng để chế biến huyết thanh chữa người bị rắn cắn và sản xuất một số loại dược liệu khác.
        Trung tá Hiếu cho biết, nọc rắn cực độc nên khi xử lý tuyệt đối không để xảy ra sai sót. Dù biết công việc hàng ngày ảnh hưởng đến sức khoẻ, hơi của nọc rắn rất độc, có thể gây khó thở và một số triệu chứng nguy hiểm khác, nhưng xác định nhiệm vụ chính trị phải đặt lên hàng đầu. Trong đó, đơn vị phải thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, với các đề tài cấp bộ và cấp nhà nước; cấp cứu, điều trị rắn cắn cho quân và dân khu vực ĐBSCL; nuôi trồng cây, con thuốc; sản xuất thuốc y học dân tộc từ nguồn dược liệu…
         Trại rắn Đồng Tâm đang nuôi và nhân giống các loại rắn có nọc độc để nghiên cứu, chế biến dược liệu, trong đó hổ mang khoảng 1.000 cá thể. Đặc biệt, hơn 100 cá thể hổ mang chúa có trong Sách đỏ Việt Nam đang được nuôi, chăm sóc, bảo tồn tại đây.  
         “Bác sĩ rắn”
          Cùng với sự ra đời của Trại rắn Đồng Tâm, Khoa điều trị rắn cắn cũng được thành lập. Thời gian qua, khoa đã không ngừng phát triển về con người, cơ sở vật chất, trang thiết bị, hoàn thiện về chuyên môn nghiệp vụ và y đức, đáp ứng yêu cầu chữa trị cho các bệnh nhân.
          Trung tá, Bác sĩ CKI Lê Văn Tâm, Phó chủ nhiệm Khoa điều trị rắn cắn, Trại rắn Đồng Tâm, cho biết, Khoa điều trị rắn cắn là đơn vị đặc thù của Quân khu 9. Khoa có 20 giường với chức năng nhiệm vụ cấp cứu, thu dung, điều trị bệnh nhân bị rắn cắn và côn trùng cắn. Mặc dù khoa chỉ có vỏn vẹn 4 y, bác sĩ nhưng không khi nào đóng cửa hoặc vắng người. Các bác sĩ thay phiên nhau trực 24/24, kể cả ngày nghỉ, lễ, tết… Còn bệnh nhân đến đây chủ yếu là nông dân, người lao động từ các tỉnh, thành vùng ĐBSCL và khu vực miền Đông bị rắn cắn hoặc bị côn trùng cắn.
Theo Bác sĩ Tâm, trung bình mỗi năm, Khoa Cấp cứu rắn cắn tiếp nhận từ 1.200 - 1.300 trường hợp bị rắn cắn, với tỉ lệ điều trị thành công từ 99,7% - 100%. Những trường hợp điều trị không thành công có nhiều nguyên nhân, trong đó phần lớn là do bệnh nhân nhập viện trễ, hoặc đã đi đến các thầy lang lể, nặng máu, bó thuốc… qua nhiều ngày không khỏi mới đến điều trị…
         
         Nhiều loại rắn được nuôi để lấy nọc tại Trung tâm Nuôi trồng, nghiên cứu, chế biến dược liệu (Trại rắn Đồng Tâm).

          Bác sĩ Tâm chia sẻ, có lần điều trị cho một nông dân tên P.V.R. ở Bến Tre bị rắn cắn nhưng không biết rắn gì. Lúc đó, ông R. bị khó thở, huyết áp tụt, mạch nhanh, không mở mắt được, không nói được, da xanh, niêm mạc nhợt nhạt, nơi rắn cắn sưng và bầm đen… nguy hiểm đến tính mạng. Trong khi đó, bác sĩ chưa xác định bệnh nhân bị rắn gì cắn (vì theo nguyên tắc, loài nào cắn lấy huyết thanh loại rắn đó điều trị, lấy nọc trị nọc).
         Trước tình huống cấp cứu khẩn cấp, bác sĩ Tâm cùng kíp trực tiến hành cho bệnh nhân thở ôxy, hút đờm, hồi sức tích cực rồi nhanh chóng chẩn đoán xác định loại rắn nào cắn và dùng huyết thanh kháng nọc rắn thích hợp… Sau đó bệnh nhân R. qua cơn nguy kịch. Vết thương quá nặng phải điều trị 14 ngày mới khỏi, tuy nhiên ông R. phải mất một thời gian dài để điều trị di chứng hoại tử. Sau khi sức khoẻ ổn định, ông R. tiếp tục ra đồng nhưng lần này phấn khởi hơn, ông R. chia sẻ với người dân, nhờ mấy ông “bác sĩ rắn” mà ông qua khỏi “cửa tử”.
         Gia đình bà Bảy Lý từ An Giang di cư đến Đồng Tháp để khai hoang lập nghiệp. Học cách làm của người dân trong vùng đất bưng biền này cùng với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, vợ chồng bà Bảy Lý thuê đất lên liếp trồng khóm. Ban ngày làm đồng, ban đêm chồng bà Bảy Lý rọi đèn pin để soi cá, bắt ếch kiếm thêm thu nhập. Một lần không may bị rắn cắn ở chân, vết thương chảy máu, thâm đen nhanh và đau nhức… cùng với cảm giác hoa mắt như không nhìn thấy gì. Ngay lập tức ông được hàng xóm đưa đến Khoa điều trị rắn cắn.
         Dù là nửa đêm nhưng ông Bảy Lý được các y, bác sĩ khẩn trương cấp cứu và điều trị kịp thời nên qua cơn nguy kịch. Mấy ngày sau về nhà, bà Bảy Lý vui mừng kể với hàng xóm, mấy ông “bác sĩ rắn” ở “bệnh viện rắn” quá giỏi, chút xíu nữa chồng bà theo tổ tiên bỏ lại bà. Cũng từ đó, bà Bảy Lý và những người nông dân vùng Đồng Tháp Mười này mua sắm ủng, găng tay mang mỗi khi ra đồng để bảo vệ khỏi bị rắn cắn.
         Đưa chúng tôi xem hình ảnh người dân bị rắn lục đuôi đỏ cắn mà Bác sĩ Tâm đã điều trị, Bác sĩ Tâm cho biết, vùng ĐBSCL là điều kiện thuận lợi để loài rắn lục đuôi đỏ sinh sôi. Nguy hiểm hơn, loại rắn này sinh sản trực tiếp ra con (các loại rắn khác sinh ra trứng). Tính từ đầu năm 2024 đến nay, Khoa Cấp cứu điều trị rắn cắn tiếp nhận, điều trị khoảng 1.000 ca, trong đó bị rắn lục đuôi đỏ cắn chiếm từ 60-70%.
        Bác sĩ Tâm lưu ý, người dân không may bị rắn cắn, chưa biết rắn độc hay không độc, cần rửa sạch vết cắn, băng lại như một vết thương và nhanh chóng đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ, sơ cứu, rồi đưa đến cơ sở điều trị có huyết thanh kháng nọc rắn kịp thời. Chú ý vấn đề ga rô tĩnh mạch không đúng cách, nếu ga rô quá chặt với thời gian kéo dài sẽ cản trở máu lưu thông, có thể dẫn đến tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng, gây hoại tử đoạn chi thể phía dưới vết cắn. 
        Hiện, vẫn tồn tại nhận thức chủ quan ở một bộ phận người dân khi bị rắn cắn thường đưa đến các thầy lang, hoặc các thầy thuốc điều trị bằng phương pháp đắp lá cây, hóa chất, dùng lưỡi lam rạch vào vết rắn cắn,… điều này vô tình làm mất thời gian tối khẩn cấp đưa bệnh nhân đến các cơ sở điều trị, chưa kể đến việc nhiễm trùng vết thương, lở loét vết cắn....
“Tại Khoa điều trị rắn cắn, các bác sĩ quân y luôn luôn nhiệt tình, quyết tâm cứu chữa khi người dân bị rắn hay côn trùng cắn. Vì niềm hạnh phúc của bệnh nhân cũng là niềm hạnh phúc của những người thầy thuốc mặc áo lính ở Trung tâm nuôi trồng, nghiên cứu và chế biến dược liệu - Quân khu 9”, Bác sĩ Tâm nói.
 
       NGỌC PHÚC
 
       Trại rắn Đồng Tâm được hình thành sau ngày giải phóng, với mong muốn tìm cách cứu chữa cho quân và dân bị rắn cắn. Tại Trại rắn Đồng Tâm, năm 1979, Khoa cấp cứu được thành lập. Từ khi thành lập đến nay, các thầy thuốc quân y ở Trại rắn Đồng Tâm đã dùng huyết thanh nọc rắn cứu sống hàng chục nghìn người bị rắn cắn, trung bình hơn 1.000 ca/năm. Năm 2024, Trung tâm nuôi trồng nghiên cứu chế biến dược liệu đã hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị Trung tâm, các mặt công tác quân sự, Chính trị, Hậu cần-Kỹ thuật, hoạt động sản xuất kinh doanh, du lịch đều đạt và vượt kế hoạch đề ra. Đảng bộ Trung tâm được cấp trên công nhận đạt tiêu chuẩn “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ”, Trung tâm được Cục Hậu cần - Kỹ thuật đề nghị Quân khu tặng Cờ Thi đua xuất sắc.