DẤU ẤN CỦA TUỔI TRẺ TÂY NINH TRONG DÒNG CHẢY 50 NĂM VĂN HÓA, VĂN NGHỆ DÂN GIAN VIỆT NAM

       Sau ngày đất nước thống nhất, phong trào nghiên cứu văn hóa, sưu tầm về các tư liệu lịch sử, con người tại nhiều địa phương và văn hóa dân gian mở rộng trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Đến những năm 90 của thế kỷ XX, những bộ sách về địa chí, những công cuộc nghiên cứu, sưu tầm văn hóa dân gian, các dự án bảo tồn di sản văn hóa vật thể, phi vật thể ngày càng được chú trọng.
Trong dòng chảy văn hóa, văn nghệ dân gian 50 năm có nhiều tác phẩm, công trình nghiên cứu, kết quả sưu tầm, các đề án văn hóa - nghệ thuật đáng nhắc đến như “Địa Chí Tây Ninh” (2006),            “Tây Ninh đất và người” (2020) có nhiều tác giả ở Tây Ninh tham gia viết bài; 03 quyển sách về văn hóa, con người ở Tây Ninh của nhà nghiên cứu Dương Công Đức: “Gia Bình xưa”(2010), “Trảng Bàng phương chí” (2014), “Tây Ninh bên dòng lịch sử miền Nam” (tập 1, 2019), ghi chép, nghiên cứu về tộc họ Dương và sự hình thành làng Gia Bình, lịch sử, văn hóa vùng đất và con người Nam Tây Ninh. Quyển sách “Dân ca Tây Ninh” (2005) nổi bậc với 45/327 bài dân ca của tộc người Chăm, Khmer, Tà mun sinh sống ở Tây Ninh, hai quyển sách “Văn hóa Khmer Tây Ninh” (2023) và “Tây Ninh gọi một chút này làm ghi” (2024) của nhà nghiên cứu Đào Thái Sơn đã góp phần làm rõ hơn về đời sống văn hóa của các dân tộc thiểu số ở Tây Ninh. Ngoài ra trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa địa phương, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh đã triển khai nhiều công trình nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, nổi bật như “Tổng điều tra di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Tây Ninh (2008)”, “Nghiên cứu nguồn gốc và đời sống văn hóa của cộng đồng người Tà Mun tại Tây Ninh (2012)”, “Kiểm kê khoa học, đánh giá thực trạng và lập danh mục di sản văn hóa phi vật thể thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian” (bao gồm dân ca, dân vũ, dân nhạc của các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh, 2023), cùng với “Nghiên cứu, phục dựng và bảo tồn lễ cúng miếu, kết hợp tổ chức truyền dạy ngôn ngữ của người Tà Mun (2024)”.
         Tại hội thảo khoa học cấp quốc gia về Văn hóa, văn nghệ dân gian Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất (1975-2025), diễn ra tại Hà Nội vào ngày 18/10/2025, Tây Ninh có 03 bài tham luận “Văn hóa, văn nghệ dân gian Tây Ninh – 50 năm nhìn lại” (Ths. Lê Ngọc Hòa), “Đưa văn hóa, văn nghệ dân gian đến gần hơn với người trẻ ở Tây Ninh” (Phí Thành Phát), “Giáp nước sông quê” (Ths. Vương Thu Hồng) đã khái quát nên diện mạo về văn hóa, vùng đất, con người Tây Ninh. Bên cạnh đó, Hội thảo còn có các hoạt động thực hành diễn xướng các loại hình văn hóa nghệ thuật được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể.
        Thực hiện các chủ trương của Đảng, những chính sách của Nhà nước về “Bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc”, Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới và Nghị quyết Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XII về việc đưa ra giải pháp để đoàn viên thanh niên có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với các kiến thức về lịch sử, văn hoá dân tộc, tuổi trẻ tỉnh Tây Ninh đã có nhiều sáng kiến, mô hình hay giúp giới trẻ tiếp cận, tìm hiểu về văn hoá truyền thống của dân tộc. Tiêu biểu phải kể đến mô hình “Đưa văn hóa dân gian vào công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi” tại Đoàn phường Gia Bình (nay là phường Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh) bằng các loại hình thức diễn xướng dân gian được lồng ghép vào các chương trình nghệ thuật, các buổi sinh hoạt Đoàn, Hội, Đội, các chương trình trung thu, sinh hoạt hè cho thiếu nhi,.... Đặc trưng trong quá trình phát triển mô hình này phải kể đến một loạt chương trình mang tên “Ngày hội Văn hóa dân gian” xuyên suốt giai đoạn năm 2023 - 2025 với nhiều chủ đề khác nhau như “Người trẻ với văn hóa dân gian”, “Văn hóa dân gian gắn với giáo dục địa phương trong học sinh, thanh niên” và “Từ văn hóa sông Vàm Cỏ Đông (Tây Ninh) đến văn hóa biển Việt Nam” với mong muốn tiếp cận được gần hơn với lớp trẻ, đoàn viên, thanh niên để dần mọi người được tiếp cận và quen thuộc với hình ảnh văn hóa dân gian ở Tây Ninh.
         Không ngừng lại ở đó, mô hình “Đưa văn hóa dân gian vào công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi” còn tổ chức và duy trì lớp Đồng ấu Gia Bình truyền dạy đờn ca tài tử cho thiếu nhi vào dịp hè thu hút nhiều thiếu nhi tham gia, tất cả các em đều nắm được lý thuyết, bài bản, ca được các thể điệu đờn ca tài tử, các bản lý, trích đoạn cải lương, sử dụng được các nhạc cụ dân tộc. Ngoài việc học các em thiếu nhi còn được tìm hiểu về quá trình hình thành, ứng dụng đờn ca tài tử, nhạc lễ trong đời sống, tín ngưỡng, tôn giáo và tham gia biểu diễn tại các tọa đàm “Gieo hạt đất lành”, “Mang niềm tự hào văn hóa dân tộc lên sân khấu” trong ngày tổng kết lớp học. Tại hội thảo Đặc trưng Văn học nghệ thuật miền Đông Nam bộ đã nhận định “Lớp Đồng ấu Gia Bình là bước chân tiên phong để lan tỏa nghệ thuật truyền thống đến người trẻ, góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ tại Tây Ninh”.
Đặc biệt, mô hình đã gầy dựng phong trào nghiên cứu khoa học về văn hóa dân gian trong thanh niên. Bằng phương pháp đọc sách, nghiên cứu tài liệu kết hợp cùng điền dã, các bạn trẻ đã có nhiều bài nghiên cứu về văn hóa dân gian ở Tây Ninh và Nam bộ. Tiêu biểu có Phí Thành Phát hiện là hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã có nhiều bài nghiên cứu khoa học công bố tại hội thảo khoa học quốc tế, quốc gia, cấp bộ, và nhiều bài nghiên cứu khoa học về văn hóa dân gian Tây Ninh, Nam bộ trên các sách, báo, tạp chí, tập san, nội san ngành uy tín. Với những nghiên cứu về nghệ thuật bóng rỗi, Phí Thành Phát đã tiên phong đưa loại hình diễn xướng dân gian này vào hoạt động Đoàn và các chương trình biểu diễn nghệ thuật ở địa phương, cùng các nghệ nhân ở Tây Ninh giới thiệu và biểu diễn nghệ thuật bóng rỗi ở thành phố Hà Nội, trong chương trình ra mắt sách “Đồ mã Việt Nam” và triển lãm “Nghệ thuật đồ thế” tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và nhiều cuộc biểu diễn trong và ngoài Tây Ninh. Từ những việc làm trên, đã có nhiều người hiểu, xóa bỏ đi những định kiến không đúng và trân trọng một loại hình nghệ thuật dân gian gắn liền với cư dân từ buổi đầu đi mở cõi, góp phần bảo tồn, phát huy nghệ thuật diễn xướng bóng rỗi ở Tây Ninh.
         Cùng với Phí Thành Phát, Võ Thị Thanh Thủy, Đỗ Nguyễn Tú Quỳnh,… trong quá trình nghiên cứu văn hóa dân gian Tây Ninh, bạn trẻ Phạm Ngô Minh Trí là một ngòi bút mới về văn hóa dân gian của tỉnh nhà. Minh Trí đã có nhiều bài nghiên cứu đăng trên báo Tây Ninh có thể nhắc đến như “Từ bức tranh kiếng đến Thanh An cung”, “Đình An Hòa vào hội Kỳ yên”, “Gìn giữ truyền thống nơi đình làng”, “Dấu ấn dòng họ Phạm trong tiến trình mở cõi ở Tây Ninh”, “Bánh tráng An Phú”, “Lồng đèn Trung thu”, “Diễn xướng dân gian trong tín ngưỡng thờ nữ thần ở Tây Ninh”, “Mâm vàng trong nghệ thuật múa bóng rỗi”, “Ký ức nghề làm rổ, rá tại An Đước”, “Rộn ràng nghề làm chậu kiểng giáp tết”, “Độc đáo bộ sưu tập ông Địa của chàng trai trẻ”, “Xuân Ất Tỵ nói chuyện rắn trong dân gian”, “Tìm về đình, miếu để hiểu thêm lịch sử Long An”,...
        Thế hệ trẻ Tây Ninh đã có nhiều sáng tạo trong lan tỏa, quảng bá, gìn giữ và phát huy văn hóa dân gian địa phương, có thể nhắc đến bạn trẻ Nguyễn Hoàng Kim, Điền Quốc Bảo  truyền dạy đờn ca tài tử cho các em thiếu nhi lớp Đồng ấu Gia Bình, trong bộ tài liệu về đờn ca tài tử mà Quốc Bảo biên soạn đã đưa nhiều bài bản có nội dung phù hợp với lứa tuổi nhằm tạo sự gần gũi và giúp các em dễ tiếp thu. Bạn trẻ Phạm Minh Sang (nghệ danh Ngọc Trinh) bắt đầu tìm hiểu về bóng rỗi từ lúc 8 tuổi. Trinh được bà nội chỉ cắt mâm vàng, bắt đầu từ những chi tiết đơn giản đến những họa tiết cách điệu, sống động cùng với sự sáng tạo cá nhân đã tạo ra nhiều hình dáng mới. Mặc dù nghệ thuật diễn xướng bóng rỗi và múa dâng mâm vàng từng bị đánh đồng với các hủ tục mê tín, nhờ sự nỗ lực của các nghệ nhân trẻ đã được bảo tồn và phát triển.
         Những người trẻ của Chi hội Văn nghệ dân gian Tây Ninh đã lập nên kênh truyền thông Facebook “Văn nghệ dân gian Tây Ninh” nhằm thông tin các hoạt động sưu tầm, nghiên cứu, phổ biến, truyền dạy văn hóa, văn nghệ dân gian ở Tây Ninh. Ở các bài đăng đều có nội dung, hình ảnh và phóng sự phong phú, sinh động, phản ảnh thực tế văn hóa, văn nghệ tại Tây Ninh.
        Kể từ ngày 01/7/2025, Tây Ninh cùng các tỉnh thành trong cả nước được tái thiết lập, mở ra không gian rộng lớn hơn để nghiên cứu về văn hóa đối với người trẻ tại Tây Ninh. Trước những đột phá về công nghệ, người trẻ gặp nhiều thách thức mới, vì vậy khi tham gia nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian cần phải tìm ra hướng đi đúng, ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động giữ gìn, bảo tồn và phát triển văn hóa, văn nghệ dân gian như cách người trẻ ở Tây Ninh đã áp dụng.