ANH LINH

 
Ông Minh vừa qua cơn bạo bệnh, tưởng chừng đã về với ông bà trong năm trước. May mà ông đi đúng thầy, đúng thuốc và được sự chăm sóc tận tình của bà Thanh, người vợ gắn bó, chia ngọt, sẻ bùi với ông gần suốt cuộc đời. Ông đã vượt khỏi cơn bệnh tai biến về não, như một huyền thoại. Chuyên gia hàng đầu ngành y, xem phim MRI báo lại, hai động mạch chủ đưa máu lên não của ông bị xơ vữa đặc kín, vậy mà ông sống được đến bây giờ thật là điều kì diệu. May nhờ ông sáng suốt, không chọn cách nông mạch máu do chuyên gia phán, vừa tốn tiền tỉ vừa nguy hiểm đến tính mạng, có khi nay mộ phần ông đã xanh cỏ.
Ngồi điểm lại những việc phải làm cuối đời. Còn một chuyện vô cùng quan trọng, ông vẫn chưa thực hiện được. Ông tự nhủ: Phải bắt tay làm ngay kẻo không kịp. Chuyện là dòng họ đã nhờ ông, đi tìm tông tích của người dì Út, tham gia kháng chiến được hơn một năm thì bặt tin, hiện không biết sống chết thế nào? Cả họ hàng bên dì đều tin tưởng, gởi gắm chút thâm tình, bởi tất cả đều nhận thấy ở ông, có được sự nhiệt tình với họ hàng người thân; tính tình hoạt bát, năng nổ, có điều kiện đi lại nhiều nơi.
Thuở nhỏ ông từng nghe mẹ ông kể: Bà sáu em của bà ngoại con, có người con thứ út, đặt tên Út, được tổ chức chọn đưa ra miền Bắc học, vào những năm bảy mươi trước giải phóng. Khi ấy dì tuổi độ mười sáu, mười bảy gì đó. Thời điểm này mẹ ông đã gửi ông đi học xa quê, nên ông không còn nhớ chút gì về hình ảnh của dì. Mẹ ông tiếp: Có người nói gặp dì ở Quảng Trị, người thì nói gặp dì ở đường Trường Sơn, nhưng không có thông tin gì thêm. Từ đó gia đình mất liên lạc với dì. Sau giải phóng, không được tin tức gì nữa về dì. Gia đình nghĩ dì đã hy sinh.
Lần lượt người trong gia đình mất dần theo thời gian, ngoài ông là người duy nhất, chẳng còn ai tìm và nghĩ đến dì nữa. Sinh thời mẹ ông hay bảo: Khi nào có điều kiện, con cất công đi tìm dì con nhé!
Bà Thanh thường nghe ông Minh kể chuyện cũng ngậm ngùi, ưu tư.
***
Thực hiện tâm nguyện trước họ hàng, thân tộc và người mẹ kính yêu, ông rủ vài người bạn, lên kế hoạch cho chuyến về nguồn dài ngày. Khi ông nói chuyện này với bà Thanh, thấy bà có vẻ lo lắng. Chắc bà muốn khuyên ông nên để khỏe hẳn rồi hãy đi. Nhưng bà ngại nói. Bởi bà hiểu ông hơn ai hết, xưa nay ông muốn điều gì, là thực hiện cho bằng được. Đã thành thông lệ trong đời sống gia đình. Bởi hầu hết những chuyện ông quyết đoán, đa phần đều đúng và đạt được những thành công nhất định. Thế là ông đi với các chiến hữu, cùng thời kháng chiến chống Mỹ khốc liệt.
Đi đến đâu ông cũng vui vẻ, điện về khoe cảnh đẹp của quê hương đất nước. Ông bảo với bà, cố gắng thu xếp đi một chuyến cho người thảnh thơi. Cả đời cứ loanh quanh xó bếp vất vả quá! Bà Thanh hứa là bà cùng các bạn, sẽ tổ chức đi một chuyến. Ông thầm cười, biết bà nói cho ông vui, nhưng sẽ không bao giờ thực hiện. Vì lúc nào bà Thanh cũng lo: tiết kiệm cho gia đình là hàng đầu. Ông nghĩ: không phải bây giờ ông mới thấu hiểu, bà thương yêu ông biết nhường nào. Nhưng ông luôn luôn kín kẽ, không bộc lộ chuyện thương yêu vợ ra mặt.
Suốt ba ngày liền. Ông vẫn giữ được thần thái sáng suốt. Bà đã cảm nhận như vậy, thông qua cách ông kể chuyện qua điện thoại. Hôm tới Quảng Trị, ông điện về với giọng ngần ngừ chua xót. Nói chuyện không lưu loát như trước đó. Bà gặn hỏi: Sao giọng ông lạ vậy. Có uống thuốc đều đặn không? Chắc là quên hoặc không uống đúng giờ chứ gì? Bà luôn hỏi dồn, ông có làm sao không vậy?! Ông trách: Bà ngưng hỏi để từ từ, tôi trả lời có được không? Ông thấy bà im ngay, vì biết mình có lỗi do hỏi quá nhiều, làm ông khó chịu. Đó là tính xấu mỗi khi bà có tâm trạng lo lắng. Ông lại lập bập nói: Hôm đoàn đến thăm Nghĩa trang Trường Sơn...
Bà nghĩ tính ông hay xúc động với những chuyện buồn vội khuyên: Thôi đi ông ơi! Trong nghĩa trang, có biết bao nhiêu là chuyện buồn của thời chiến tranh. Giải phóng mấy chục năm rồi còn gì. Ông hãy quên đi, hơi sức đâu mà quan tâm cho nhọc lòng... Ông nổi cáu đổi giọng nghiêm túc, nghe nghèn nghẹn nơi cổ họng, phản bác ngay: Bà nói vậy nghe sao được. Đất nước nầy có trường tồn là nhờ những người đã vĩnh viễn nằm lại nơi đây. Mọi người bây giờ sống hạnh phúc trong thanh bình, cũng nhờ những hy sinh của các anh hùng liệt sĩ. Bà bảo tôi phải quên đi là sao?
Bà Thanh lo lắng, vì gọi mãi không thấy ông trả lời. Bà biết ông đang xúc động mạnh. Một lúc sau bà điện lại ông, nhẹ nhàng nói vài câu vuốt ve: Tôi xin lỗi ông. Tôi khuyên ông bớt suy nghĩ đến chuyện buồn, sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe. Chứ nào dám, chạm tới thế giới thiêng liêng của mọi người đâu. Nhưng ông Minh không thèm đếm xỉa đến những gì bà nói.
Chiều đến. Nghe ông kể chuyện vui qua điện thoại: sau bữa cơm, rời khỏi nhà ăn của khách sạn; người bỏ quên nón, người quên kỷ vật mới mua ở quầy lưu niệm nơi nghĩa trang... Có người quên cả chiếc dép, mình đang mang trong chân mà không hề hay biết, hậu quả của việc ngồi sai tư thế, suy nghĩ xa xôi, không kiểm soát được hành vi. Bệnh của người cao tuổi là thế.
Vì tình cảm của mọi người, bị chi phối bởi những câu chuyện buồn của thời chiến tranh. Chuyện của anh em đồng đội. Có nhiều thế hệ, theo tiếng gọi của non sông, đất nước đi qua đây. Họ đã chiến đấu oanh liệt với quân thù, do bom đạn vô tình đã phải hy sinh nằm lại nơi đây. Mỗi người theo đuổi một câu chuyện riêng. Ai cũng đều se thắt trong lòng. Thảo nào, chuyện nhớ quên không đeo đẳng mọi người mới là lạ.
Bà từ tốn hỏi ông qua điện thoại: Chuyện gì đã làm ông xúc động đến vậy. Ông chia sẻ với tôi được không? Ông nói lẫy: Chia sẻ làm gì? Bà kêu tôi quên đi mà. Bà nài nỉ mải ông mới kể: “Lúc thắp hương cho các mộ liệt sĩ, tôi để mắt tìm trong từng mộ phần dành cho liệt sĩ Nam bộ, xem có mộ phần nào của dì Út không. Bất chợt, tôi thấy mộ của một liệt sĩ vô danh. Trên bia mộ ghi ngày và nơi sinh, quê quán, có tấm ảnh nhưng không có tên. Tôi chẳng hình dung được ảnh này có phải của dì không, nhưng thông tin ghi trên mộ phần, là cùng quê nhà với mẹ của tôi. Tôi tỏ bày thắc mắc nầy với một người quản trang, người ấy trả lời: Bọn em cũng thắc mắc như anh vậy. Nhưng người có trách nhiệm bảo, bom đạn đã xén mất phần tên họ của chị trong hồ sơ lưu. Có vậy thôi. Tôi nghĩ thật lạ! Và có linh tính đó là ảnh của dì mình. Loanh quanh mãi không thể dời chân. Tôi thắp thêm hương, van vái trước những ngôi mộ quanh đó: nếu phải dì Út, thì cho con được rước linh hồn dì về quê cho ấm cúng”.
***
Từ khi kết thúc chuyến đi, tâm trạng ông Minh vui khỏe hẳn ra, quên hết bệnh tật. Nhân ngày 27/7 năm nay, ông Minh bảo bà Thanh nấu mâm cơm cúng chiến sĩ trận vong, cả hai phía như mọi năm. Ông không quên van vái người liệt nữ vô danh: Nếu có phải dì, xin cho ông nằm mộng. Ông sẽ lập bàn thờ trong nhà để thờ cúng. Mấy hôm liền đến giờ cơm, ông luôn lấy một cái chén, với đôi đũa để trên bàn, miệng lâm râm khấn vái gì đó không rõ.
Chốc chốc ông lại gắp thức ăn để vào chén, như chăm chút cho người đang sống. Bà Thanh hỏi mãi, ông chẳng nói lời nào. Bà tìm hiểu và được người bạn đi cùng chuyến với ông kể: Trong chuyến đi ông cố tìm mộ dì ở các nghĩa trang liệt sĩ, ông chạnh lòng với một mộ phần vô danh ở Trường Sơn. Với những chi tiết có được trên mộ bia, cùng lời báo mộng của dì nói:-Dì rất cô đơn. Dù ở đó có nhiều đồng đội, nhưng nỗi buồn xa xứ cứ hằn sâu trong dì. May mắn có ngày này dì gặp và biết cháu là người trong họ. Nhờ cháu dì sẽ được về quê thăm quê và người thân. Dì xin tá túc lại nhà cháu ít hôm dì sẽ đi. Ông nhanh nhẫu đáp: Dì ở lại mấy cũng được. Dì cười như cảm thông với thành ý của ông. Vì thế ông khẳng định là mộ của dì Út ông.
Bà Thanh nghĩ: Chắc chi ông Minh đã có những hành động trong bữa ăn như mấy tuần qua, là tiếp nối câu chuyện người bạn đã kể cho bà nghe. Vậy là mọi việc đã rõ mười mươi. Bà Thanh chỉ biết cười buồn, không dám tỏ bày cùng ông.
Vài tuần sau đó. Không khí trong nhà ông, ngày càng không còn vui vẻ như trước. Không gian luôn trầm uất, lạnh lẽo mỗi lúc đến giờ ăn. Ông Minh tự bạch: Đúng là mình có khác thường. Làm chuyện không giống ai. Nhưng làm giống mọi người thì có gì phải nói. Bất cần. Làm chuyện gì mà trong tâm thấy an là được. Mình cúng dì mình thì có vi phạm gì đến tín ngưỡng, tôn giáo. Không có mê tín dị đoan là tốt rồi. Còn nói với bà ư? Ông thề là không. Bởi từ đầu bà có quan tâm đến câu chuyện này đâu.
Trong khi đó mỗi lần dọn cơm ra ăn, bà Thanh thấy người ớn lạnh, mắt hoa lên, một trời sao nhảy múa trong đầu. Từ ngày ông rước dì về cúng vái, đi đâu bà cũng thấy như có ai đó bên cạnh, chuyện trò. Có lúc bà giật thót người, không biết mình đang mơ hay tỉnh. Người và cảnh vật cứ như mơ mơ, màng màng, hư hư thực thực, bao trùm lấy không gian trong nhà. Nhiều cảm giác hư ảo không thoát ra khỏi cảnh huyền bí. Bà hỏi thăm bạn bè cùng đi. Họ nói: Lúc nhìn thấy mấy dòng chữ ghi trên bia mộ, ông Minh điện về các ngành chức năng trong tỉnh hỏi thăm sự việc, như chính mình phát hiện được câu chuyện trên.
Ai đó đại diện các ngành, trả lời qua nhiều cú điện thoại, là họ đã làm hết sức mình nhiều năm qua, nhưng không tìm được người thân của liệt sĩ ấy. Có điều họ đã xác định liệt sĩ ấy, người của tỉnh nhà là có cơ sở. Họ đành để chị lại nghĩa trang cho mồ yên mả đẹp. Có đồng đội, có người viếng thăm mỗi năm, nhang khói thường xuyên là tốt rồi. Bà rất coi trọng và đồng cảm với suy nghĩ, hành động của ông. Nhưng với bà thì không thể. Biết đâu những lập luận ông đưa ra, chắc gì đó là mộ phần của dì ông. Nghĩ vậy bà quyết tâm thuyết phục ông, không nên thờ người ấy trong nhà.
Dò xét cẩn thận lắm, bà mới dám bộc bạch với ông. Nghe qua sự việc. Ông nổi giận với ý kiến của bà. Ông kịp thời hạ giọng, nhưng vẫn giữ nguyên nếp suy nghĩ: Tôi cho lời bà nói là phải. Có thể tôi sai. Nhưng bây giờ bà có thống nhất với tôi, mình nên nuôi dưỡng một linh hồn không còn người thân, như mình nuôi bao đứa trẻ trong nhà bấy lâu nay. Bà nghĩ có được không? Bà cố nói thêm suy nghĩ của mình: Người ấy có nơi an nghỉ, dù hơi xa. Được Nhà nước tôn vinh, cắt cử người giữ mộ phần, thường xuyên nhang khói còn gì hơn nữa. Có điều này tôi nghĩ ông nên liên lạc với ban quản lý nghĩa trang, tìm và chứng minh liệt sĩ là dì Út của ông, bổ sung thêm cái tên là cần thiết.
Bà Thanh mong ông nghĩ kỹ, để gia đình được hòa khí như xưa. Thật tình, bà chẳng muốn làm trái với điều ông mong muốn. Bà lo lắng tâm sự với ông: Ngày ngày cứ nghĩ mình đang tiếp cận với người cõi âm, tôi không thể làm gì được. Tôi bệnh tâm thần mất. Mong ông xét lại. Ông Minh cao giọng: Vậy bà nghĩ tôi bị bệnh tâm thần sao?! Bà Thanh được dịp phân bua: Chuyện đó chỉ có bác sĩ mới kết luận được ông à! Nhưng không riêng gì tôi, nhiều bạn bè ông đều đặt vấn đề, ông nên đi khám xem thế nào. Nhưng chẳng ai dám nói với ông. Ông đớ người nói thầm: Ơ, vậy sao lâu nay bà không nói?...
Thấy sự việc ngày thêm căng thẳng, bà Thanh xin ông về quê một thời gian cho tâm yên ổn. Bà nói thiệt lòng không trách cứ gì ông cả. Nhưng mấy tháng qua nơi miền quê xa lắc chắc gì bà được an tâm. Một mình ở nhà ông trầm tư mặc tưởng mãi: Có thể nào bà ở luôn ngoài đó, nếu ông không chấp nhận đề nghị của bà. Suy tư mãi. Ông nghĩ: Chắc chắn là vậy. Tính bà ấy ông còn lạ gì. Chiều chồng thì chẳng ai bằng. Nhưng tính bà cương quyết thẳng thắn lắm. Ông bây giờ như sống trong vô thức. Ngày ngày đối diện với chính mình. Tự hỏi và tự trả lời: Tại sao mình lại phải làm như thế? Vì tôi thương cho dì ấy phải xa quê, không còn người thân. Nếu không phải dì mình thì sao? Coi như mình làm việc thiện với vong hồn người xa lạ vậy. Có sao đâu! Nhưng dì có xin ở lại nhà ông luôn đâu?
Ông nhớ lại rất rõ, từng lời nói của dì trong giấc mộng đầu tiên. Dì không hề xin ở lại nhà ông. Nên ông Minh đã có những hành động cúng bái như vậy là đã rõ. Được rồi. Ông điện thoại cho bà Thanh hỏi thăm sức khỏe bà và anh em họ hàng bên ngoại, hẹn bà ngày về cùng nhau bàn việc của ông mà bà đang quan tâm. Cuộc điện thoại ngắn được ông kết thúc, làm bà lại lo âu không biết ông nghĩ thế nào, về yêu cầu của bà trước khi về quê. Bà vội thu xếp về ngay để xem kết quả thế nào, rồi liệu mà tính tiếp.
Ông Minh nghĩ: Mình cũng nên đến bác sĩ chuyên khoa khám, để khẳng định thần kinh mình còn tốt, không như mọi người đang nghĩ. Tuy vậy, ông vẫn lo có thể do di chứng bệnh tai biến mà ông đã mắc phải? Nghĩ mãi. Ông quyết định. Chỉ có đi khám mới biết. Bà Thanh đã có lần nói ý như vậy. Tuy vậy, ông vẫn lo nghĩ miên man.
***
Kết quả thăm khám của bác sĩ cho biết, ông hoàn toàn không có dấu hiệu của bệnh tâm thần, bà về nhà ông đưa giấy báo của bác sĩ, bà cũng vui vì ông không có bệnh như bà tưởng. Vậy là lâu nay, bà nghi ngờ ông bị bệnh thần kinh là sai. Bà xin lỗi ông. Ông cũng bày tỏ, việc mình làm là có ý nghĩa. Nhưng cách thể hiện âm thầm là không đúng, nhưng ông không nói rõ cho bà biết, để hiểu lầm nhau.
Ông đề xuất với bà: Mọi việc đã rõ. Vấn đề là tôi với bà còn ghim gút, không chịu trải lòng, trao đổi thẳng thắng với nhau, mới nên cớ sự như vậy. Nên từ nay tôi mong bà, mình làm ngăn lưu niệm nho nhỏ đặt ở góc tường, trên nhà trước, để tấm ảnh tôi chụp ở nghĩa trang phóng to ra. Ngày ngày tưởng niệm, dù không đúng thật là dì, mình cũng cứ trân trọng trang nghiêm, cho tâm mình được an yên bà nhé! Bà cười mỉm vui vẻ: Tôi đồng ý lời đề nghị của ông.
Vậy là tuổi già của ông bà từ nay, có thêm niềm vui thiêng liêng nho nhỏ, để sống vui, sống khỏe trong an lành hạnh phúc.