TƯỢNG ĐÀI BẤT TỬ GIỮA ĐẤT CHÙA THÁP

Giữa trung tâm thành phố SvayRieng của Vương quốc Campuchia, nơi dòng người vẫn hối hả qua lại mỗi ngày, có một bức tượng mà bất cứ người Việt Nam nào một lần bắt gặp cũng khó có thể bước đi ngay được. Người chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam trong bộ quân phục bạc màu thời gian, đội chiếc mũ cối gắn ngôi sao vàng, bế trên tay một em bé Campuchia, sải những bước chân mạnh mẽ như đang đi xuyên qua lửa đạn.
Đã gần nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày tiếng súng trên chiến trường Tây Nam lắng xuống, nhưng bước chân ấy dường như vẫn chưa bao giờ dừng lại.
Đứng dưới chân tượng đài, trong làn khói hương bảng lảng của một sáng tháng Bảy, tôi bỗng hiểu rằng có những cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng đủ để hóa thành lịch sử. Có những con người nằm xuống mà tên tuổi không chỉ được khắc trên bia đá, mà còn được khắc trong trái tim của một dân tộc khác.
Đó là Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Ngộ.
Anh sinh ra trên quê hương Long An (cũ), nay thuộc xã Mỹ An, tỉnh Tây Ninh. Tuổi hai mươi vừa kịp đến anh đã khoác ba lô ra trận. Khi đất nước vừa liền một dải chưa được bao lâu, người lính trẻ ấy lại tiếp tục lên đường sang Campuchia, cùng hàng vạn cán bộ, chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam làm nghĩa vụ quốc tế.
Đó là những năm tháng mà dọc tuyến biên giới Tây Nam, khói lửa vẫn chưa nguôi. Phía bên kia biên giới, chế độ diệt chủng Khmer Đỏ đã biến biết bao ngôi làng thành những cánh đồng chết, biến tiếng khóc trẻ thơ thành tiếng gọi tuyệt vọng giữa những bãi mìn, những hố chôn tập thể và những mái chùa hoang lạnh.
Những người lính Việt Nam đã bước qua biên giới không phải để tìm vinh quang. Họ mang theo khẩu súng để bảo vệ hòa bình, mang theo tấm lòng để cứu những con người chưa từng quen biết. Họ chiến đấu không chỉ vì sự bình yên của Tổ quốc mình, mà còn vì quyền được sống của hàng triệu người dân Campuchia vô tội.
Ngày 1/9/1979, tại phum Chot, huyện Rumduol, tỉnh Svay Rieng, định mệnh đã chọn Nguyễn Văn Ngộ.
Trong bãi mìn dày đặc do quân Pol Pot gài lại, hai người dân Campuchia đã tử nạn. Bên cạnh những thi thể ấy vẫn còn một em bé bị thương đang khóc khản giọng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.
Không ai ra lệnh. Không ai bắt buộc. Người Trung đội phó trẻ tuổi lặng lẽ nhận phần nguy hiểm nhất về mình. Anh cúi xuống mặt đất, dò từng bước chân, tháo từng quả mìn, mở từng khoảng an toàn giữa cái chết đang rình rập. Mỗi bước đi của anh là một bước lùi của tử thần.
Rồi tiếng nổ vang lên. Mặt đất rung chuyển. Máu của người lính Việt Nam hòa vào đất Campuchia. Nhưng trước khi khép lại đôi mắt của mình, điều Nguyễn Văn Ngộ nghĩ đến vẫn là đồng đội, là đứa trẻ đang được cứu sống phía sau. Anh gắng gượng chỉ huy chiến sỹ tiếp tục mở đường, đưa em bé ra khỏi bãi mìn.
Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, anh chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành anh hùng. Anh chỉ làm điều mà một người lính Bộ đội Cụ Hồ vẫn thường làm: cứu dân trước khi nghĩ đến bản thân.
Năm 1983, Nguyễn Văn Ngộ được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND. Nhưng phần thưởng lớn nhất dành cho anh có lẽ không nằm ở những tấm huân chương, mà ở tình cảm của nhân dân Campuchia. Họ dựng tượng đài ngay nơi trung tâm tỉnh lỵ để đời đời tưởng nhớ người chiến sĩ Việt Nam đã lấy thân mình che chở cho con em họ. Họ kể cho thế hệ trẻ nghe câu chuyện về người lính ấy như kể về một người thân trong gia đình.
Đặc biệt cảm động là hình ảnh cụ bà Vi Ngát, dù tuổi đã ngoài tám mươi, vẫn đều đặn mỗi ngày đến quét dọn, chăm sóc và thắp hương tại tượng đài. Việc làm bình dị ấy kéo dài suốt nhiều năm như một lời cảm ơn không bao giờ dứt của nhân dân Campuchia dành cho những người lính Việt Nam.
Chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ. Trên vùng đất từng nhuốm màu bom đạn, hôm nay những cánh đồng lúa xanh mướt trải dài, trẻ em ríu rít đến trường, những ngôi chùa vàng rực dưới nắng thanh bình. Trong sự hồi sinh ấy có phần máu xương của hàng vạn chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam. Nhiều người đã trở về với quê hương, mang theo những ký ức không thể nào quên. Nhiều người mãi mãi nằm lại trên đất bạn, tuổi đời còn rất trẻ.
Sự hy sinh của các anh không chỉ bảo vệ độc lập, chủ quyền của Tổ quốc Việt Nam mà còn cứu sống một dân tộc khỏi bờ vực diệt chủng, vun đắp nên tình đoàn kết hữu nghị Việt Nam - Campuchia bằng chính máu đào của mình.
Thời gian có thể phủ bụi lên những chiến hào năm cũ, nhưng không thể làm phai mờ ký ức về những người lính Quân tình nguyện Việt Nam. Những tượng đài có thể theo năm tháng mà cũ đi, nhưng tượng đài trong lòng nhân dân thì mãi trường tồn.
Đứng trước tượng đài Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Ngộ, mỗi người Việt Nam đều cảm nhận sâu sắc rằng: hòa bình hôm nay không phải là điều tự nhiên có được. Đó là thành quả được đánh đổi bằng tuổi xuân, bằng máu xương và bằng cả cuộc đời của biết bao thế hệ cha anh.
Xin được thắp một nén tâm hương tưởng nhớ các Anh hùng liệt sĩ, các Mẹ Việt Nam anh hùng, các thương binh, bệnh binh và những người con ưu tú của dân tộc đã cống hiến trọn đời mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả.
Các Mẹ, các anh đã hóa thành tượng đài bất tử giữa lòng đất nước và trong trái tim của nhân dân hai nước Việt Nam - Campuchia.
Tháng Bảy lại về. Những nén hương vẫn cháy. Và lòng biết ơn sẽ còn mãi.
T.D